Extraits de Discours du colonel Ratsimandrava sur le fokonolona

SOMMAIRE

 

1 – Extraits sur le FOKONOLONA lui-même. 3

2 – Extraits sur la Population (ou « Ny VAHOAKA ») 3

3 – Extraits sur le Vote de a Population (ou « SAFIDIM-BAHOAKA ») 3

4 – Extraits sur le Parti Politique (ou « ANTOKO POLITIKA ») 3

5 – Extraits sur l’Etat / Gouvernement (ou « FANJAKANA ») 4

6 – Extraits sur les Richesses Malgaches (ou « HARENAM-BAHOAKA ») 4

7 – Extraits sur la Coopérative Economique (ou « KAOPERATIVA ») 4

8 – Extraits sur le Comité Exécutif du Fokotany (ou « KOMITIM-POKOANY ») 4

9 – Extraits sur le Conseil Economique « VATOEAKA ») 5

10 – Extraits sur la Conseil National Populaire pour le Développement (« C.N.P.D. ») 5

11 – Extraits sur le Pouvoir Démocratique (« FITONDRANA DEMOKRATIKA ») 6

 

 

 

1 – Extraits sur le FOKONOLONA lui-même

 

Extrait – N°1 :  « … Ny FOKONOLONA no fototra iorenan’ny FITONDRANA . . . »

(Chapitre II – « Ny fiaraha-monina vaovao ». – Kabary tao Manakara, page : 138)

 

Extrait – N°2 : « . . . Ny FOKONOLONA no mitantana ny toe-karenantsika amin’ny alàlan’ny Vaomieran’ny Toe-karena na ny VATOEKA . . . »

(Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Talata Volondry, page; 193)

 

Extrait – N°3 : « . . . Ny FOKONOLONA no vatolampy tsy maintsy hiorenan’ny toe-karena Malagasy . . . »

(Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Talata Volondry, page; 194)

 

Extrait – N°4 : « . . . Ny FOKONOLONA no tompon’ny harena an-kibon’ny tany ao aminy . . . »

(Chapitre II – « Ny fiaraha-monina vaovao ». – Kabary tao Bealanana, page; 159)

 

Extrait – N°5 : « . . .Mety misy amin’ireo Komitim-Pokotany ireo olona misoratra amin’ny ANTOKO Politika. Tsy misy hanomezan-tsiny anareo izany. . . .

 

Fa ny nifidiananareo azy teo, tsy nanao hoe : fidio aho noho izaho ANTOKO izao na ANTOKO izao, fa amin’ny fahalalànareo azy eo anivon’ny fiaraha-monina. Ka raha te hahabe voninahitra ny antoko misy azy any izy, dia tsy maintsy manaja ny zonareo amin’ny asa ataony.

 

Tsy maintsy manaja anareo tanteraka, ary tsy mapiseha herimpo betsaka noho ny hafa aza. Fa ny hoe izaho antoko izao, ka tonga hampizarazara anareo amin’ny antokony izy. Izany dia ataoko fa mety ho fandravàna laka fotsiny, raha izany no entina amin’ny raharaham-pokonolona.

 

Fa eo amin’ny Fokonolona Isika, dia ao ny fatoram-pihavanana isan-karazany : ao no mifanambady ny Atsimo sy Avaratra, ao ny fifandraisana isan-karazany mety hitranga. Ireny rehetra ireny, dia tsy ho azontsika ravàna amin’ny hoe fidirana amin’antoko izao na izao; Izay te hiditra antoko dia mahazo miditra. Fa eo amin’ny fiainantsika andavanandro, dia misy ny fifandraisantsika. Tsy maintsy hifanampy Isika na an-kasaovana na an-karatsiana amin’ny asa atao.

Koa noho izany, ao anatin’ny FOKONOLONA dia tsy tokony hidiran’ny ANTOKO POLITIKA mihitsy . . . »

(Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Ankadinondry, page; 252)

 

Extrait – N°6 :« . . . Aim-Pirenena ny FOKONOLONA, . . .  Ny FOKONOLONA dia andry iankinan’ny Fanjakàna, . . .

Ny fampandrosoana ny Toekarena miaraka amin’ny FOKONOLONA no antoky ny fampandrosoana, . . . »

(Chapitre II – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Ankaramena, pages 200 à 203 )

 

 

2 – Extraits sur la Population (ou « Ny VAHOAKA »)

 

Extrait – N°7 : « . . . Hery tsy hay tohaina ny VAHOAKA miray, . . . »

(Chapitre II – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Alakamisy-Ambohimaha, page : 208)

 

 

3 – Extraits sur le Vote de a Population (ou « SAFIDIM-BAHOAKA »)

 

Extrait – N°8 : « . . . Aza amidy vola ny safidinareo amin’ny fifidianana . . . »

(Chapitre II – « Ny fiaraha-monina vaovao ». – Kabary tao Manakara, page : 172)

 

Extrait – N°9 : « . . . Tandremo ny safidinareo tsy hamidy, . . . , Aza amidy ny fahafahana ha mampiditra amin’ny fanandevozana, . . . »

(Chapitre I – « Ilaina ny fiovan-drafitra ». – Kabary tao Vangaindrano, page : 81)

 

 

4 – Extraits sur le Parti Politique (ou « ANTOKO POLITIKA »)

 

Extrait – N°10 : « . . . Koa noho izany, ao anatin’ny FOKONOLONA dia tsy tokony hidiran’ny ANTOKO POLITIKA mihitsy . . . »  (Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Ankadinondry, page : 252)

 

Extrait – N°11 : « . . . Tsy ilaina hiditra any amin’ny FOKOTANY ny antoko politika fa manakorotana fotsiny, . . . »

(Chapitre IV – « Ny Rafitra Ifampifehezana ». – Kabary tao Mahanoro, page : 284)

 

Extrait – N°12 : « . . . Rehefa ampidirina ao amin’ny FOKONOLONA ny ady politika, dia fampiadiana fotsiny no mitranga ao, . . . »

(Chapitre IV – « Ny Rafitra Ifampifehezana ». – Kabary tao Antsohihy, page : 318)

 

Extrait – N°13 : « . . . Aoka tsy ho voarebirebin’ny mpanao politika, . . . »

(Chapitre IV – « Ny Rafitra Ifampifehezana ». – Kabary tao Ankadikely-Ilafy, page : 328)

 

 

5 – Extraits sur l’Etat / Gouvernement (ou « FANJAKANA »)

 

Extrait – N°14 : « . . . Tsy misy izany kandidàm-pajakàna izany, . . . »

(Chapitre I – « Ilaina ny fiovan-drafitra ». – Kabary tao Vangaindrano, page : 80)

 

Extrait – N°15 : « . . . Izahay tsy nanomboka ny hoe : andao aloha hanao lalàm-panorenana, hifidy Prézidàn’ny Repoblika, dia hanendry Minisitra, . . . ,

Ny nataonay dia hoe : aty amin’ny farany ambany Isika no hanomboka, ka ilay Rafitry ny FOKOTANY no tena hianteherana, . . . »

(Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Marovoay (Moramanga), page : 230)

 

 

6 – Extraits sur les Richesses Malgaches (ou « HARENAM-BAHOAKA »)

 

Extrait – N°16 (c’est le n°4 aussi) : « . . . Ny FOKONOLONA no tompon’ny harena an-kibon’ny tany ao aminy . . . »

(Chapitre II – « Ny fiaraha-monina vaovao ». – Kabary tao Bealanana, page : 159)

 

Extrait – N°17 : « . . . Ny fananam-pirenena dia itambarana,. . . »

(Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Alakamisy-Ambohimaha, page : 212)

 

 

7 – Extraits sur la Coopérative Economique (ou « KAOPERATIVA »)

 

Extrait – N°18 : « . . . Ilaina ny Kaoperativa sa isika samy Malagasy no tokony hijoro, fa tsy ny vahiny no hifehy ny toe-kanerantsika …

 

Manaraka izany, mikasika ny koperativa. Io dia azon’ny Fokotany karakaraina tsara. Marina ny filazany hoe tokony hisy kaoperativa foiba, na tokony ho ilay foiben-toerana izay tsy miankina amin’ireo orinasa vaventy, izay ahafahan’ny Kaoperativa maka ny zavatra tiany hovidina. Fa raha mbola miantehitra amin’ireo orinasa ngezabe ireo isika dia mety tsy hahomby.

Ary izany dia hitantsika fa manimba ny Kaoperativa hatramin’izao ka hatramin’izao, satria lasa mitovy laharana amin’ny Sinoa sy ny Karana izy io teo anatrehan’ireny orinasa ireny. Ary ny Sinoa sy ny Karana dia manana tombontsoa amin’izay zavatra izay, satria izy malalaka kokoa tsy voafehin’ilay fitsipika ataontsika mikasika ny Kaoperativa, ka manjary manana fahalalahana kokoa izy amin’ny fihetsika asehon’ny olona. Satria indraindray izy ireo mapisambo-bola, manao “bon”, mividy vokatra eny am-potony izy sy ny zavatra toy izany izay eo amin’ny làlalan’ny Kaoperativa tsy vita …

Ka ny fiheverana ny hoe foibem-barotra izay ahafahan’ireny Kaoperativa mety hajorotsika ireny hatao dia eo am-pandinihana an’izany Izahay amin’izao fotoana izao … »

 

(Chapitre IV – « Ny rafitra ifampifehezana ». – Kabary tao Antsohihy, page : 316-317)

 

 

8 – Extraits sur le Comité Exécutif du Fokotany (ou « KOMITIM-POKOANY »)

 

Extrait – N°19 :  « … Inona marina no tena andraikitry ny Komity ? – … Ka ireo Komity ireo no solotena mpanelanelana anareo, eo anatrehan’ireo mpiasam-panjakàna …

 

Ohatra an’izao ny mikasika ny asan’izy ireo. Ny zavatra rehetra dia avy amin’ny fanapaha-kevitry ny fivoriambem-Pokonolona. Hanao dina isika izao, mety hanomana zavatra ry zareo ireo. Kanefa tsy maintsy entina holanian’ny Fokonolona. Raha ohatra misy asa hatao, dia ny fivoriambem-Pokonolona no manapaka, fa ry zareo ireo indray mpanantanteraka mandamina ny fanantanterahana azy. Fa tsy hoe ireo no handidy hanapaka, ka hanao anareo hoe andao isika hanao arabe, andao isika hanao izao. Fa raha izay no atao, dia mety ho lasa tombontsoan’olona manokana indray ilay raharaha ka tsy mety. Fa ny tena manapaka amin’izany dia ilay fivoriambem-Pokonolona.

 

Fa ireto Komity ireto, eo anatrehanareo, dia mpanantanteraka. Eo anatrehan’ny Fanjakàna izy dia mpanelanelana mpitondra ny teninareo any amin’ny Fanjakàna. Mety koa izy mpitondra ny tenin’ny Fanjakàna entiny aty aminareo. Izany no fandehan’io zavatra io … »

 

(Chapitre IV – « Ny rafitra ifampifehezana ». – Kabary tao Soavina, pages : 335-336)

 

Extrait – N°20 :  « … Momba ny fifidianana ny komitim-Pokotany, ny Firaisana, ny Fivondronana …

 

Izahay dia tsy hisakana akory hoe ireo olona ao anatin’ny Komitim-Pokotany amin’izao fotoana izao ho fidiana ao anatin’ny ambaratonga hafa. Ny zavatra tsy maintsy heverintsika anefa, anagmba, ataoko fa sty hoe ireo fotsiny ihany no azo fidina. Tsy hety izay zavatra izay satria hisy ambaratonga efatra ilay raharaha. Ka raha amin’ny ambaratonga efatra iny, ny anakiray izao Filoha aty amin’ny Fokotany, ho Foloha any amin’ny Firaisam-Pokonolona, ho Filoha aby amin’ny Fivondronam-Pokonolona, ho Filoha any amin’ny Faritany, dia be loatra ny asany ary hisy tsy ho vitany amin’ireo …   Kanefa ireto amin’ny Komitim-Pokpnolona ireto anefa azo fidina. Raha ohatra kosa anefa misy hoe ny anakiray izao efa lany ato amin’ny Fokotany, dia lany koa any amin’ny Firaisam-Pokonoolona, mety havesatra ny adidiny. Ka noho izany mety tsy halefa intsony izy any amin’ny Fivondronana …

 

… Ny zavatra kendrena lehibe indrindra dia ny handraisan’ny olona anjara, fa tsy ny hoe hapetraka amin’ny olona anankiray fostiny ny ambaratonga rehetra,ka manjary rst afaka hihetiska untsony izy amin’ny zavatra tiany hatao …».

 

(Chapitre IV – « Ny rafitra ifampifehezana ». – Kabary tao Tsarasaotra, pages : 335-336)

 

 

Extrait – N°21 :  « … Fanazavana momba ny Komitim-Pokotany, ny andraikiny ara-toekarena sy Sosialy. Inona marina izany no andrikitra sahaniny ? Aoka aloha hazava amintsika, fa ny Fokonolona dia titambaran’ny olona mipetraka amin’ny Fokotany iray. Ary ny Komitim-Pokotany dia ireo olona nametrahan’ny Fokonolona andraikitra ho solontenany ao anatin’nyFokonolona, izany hoe ny Fokotany ihany koa … Fa izany hoe : ny Komotim-Pokotany izany no solontenan’ny Fokonolona.

 

Ka noho izany, ilaina ny hisian’ny solontenanareo hitondra ny fitenenanareo any amin’ny Fanjakàna … Voalohany ondrindra ho mpanelanelana amin’ny Fanjakàna sy ny Vahoaka izy, satria mitondra ny fitenenan’ny Vahoaka amin’ny Fanjakàna … Mpanelanelana izy satria raha toa ka mba manana holazaina amin’ny Vahoaka ny Fanjakàna, dia izy no mapita ny hafatra, mifanakalo hevitra.

 

… Kanefa iakina-javatra telo izy io … : Eo ny mikasika ny folaminana, eo ny mikasika ny famokarana, ary eo ny mikasika ny sosialy. Ireo no toko telo mahamasa-nahandro iveloman’ny Fokolona.

 

Ka eo amin’ny toerana misdy anareo dia heverinareo hoe ahoana no hampilamina antsika eto, ahoana ho hampandry fahizay antsika mba tsy hisy korontana. Dia mifandamina ianareo, ka ireo Komity ireo mamolavola hevitra izay entina eo amin’ny Fokonolona, eo amin’ny ny fivoriambem-Pokonolona. Dia ny fivoriambem-Pokonolona no manapaka izay dina hifanaovana. Fa tsy ireo olona ireo no mandidy anareo …

 

Ny eo amin’ny asa ara-toekarena sy Sosialy dia mitovy amin’izany. Misy asa mety hiarahana ve ? Ohatra famoblen-kazo … Rehefa hiasa, dia tsy hoe tongatonga foana, fa tsy mainsty misy fandaminana kely ihany. Misy fikarakarana hoe aiza ,y zana-boly hambolena. Ka ry zareo no manomana izany rehetra izany.

 

… Ohatran’izany no asan’ireo Komitim-Pokotany ireo. Lafiny voalohany, hoy aho teo, ny fanelanelanana amin’ny Fanjakàna sy amin’ny Vahoaka. Ny lafiny faharoa, mamolavola ny dinam-Pokonolona isan-karazany izay ho entina hotapahin’ny Fivoriambem-Pokonolona. Ary ny lafiny fahatelo, rehefa vita ny dinam-Pokonolona, dia ny fanaraha-maso sy fanantanterahana izany dina izany. Izany no asan’ireo Lomity ireo … »

 

(Chapitre IV – « Ny rafitra ifampifehezana ». – Kabary tao Befandriana Avaratra, pages : 353-355)

 

 

9 – Extraits sur le Conseil Economique « VATOEAKA » (ou « VAOMIERAN’NY TOE-KARENA »)

 

Extrait – N°22 : « . . . Ny VATOEKA dia ajoro hahafahana manao asa famokarana, na asa fanasoavana. . . . .

Vatofehizoron’ny Toe-karena ny VATOEKA . . . »

(Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Sakay (Tsiroanomandidy), pages : 184 / 185)

 

Extrait – N°23 : « . . . Ny antony nanaganana ny VATOEKA : . . .

Miezaka dia miezaka tokoa ianareo eo amin’ny famokarana amin’izao fotoana izao. Ao ny resaka iarahanareo manao, ao ny ezaka ataon’ny tsirairay. Ary Rehefa tonga ny vokatra, dia ilaina ny fikarohana ny làlana hivarotana azy, mba hahazoana ny vidiny ara-drariny. Izany no nanaganana ny atao hoe : ‘VOMIERAN’NY TOE-KARENA’, na hoe ‘VATOEKA’.

Io VATOEKA io izany no misahana amin’ny anaran’ny FOKONOLONA ny fivarotana ny varotra.

 

Ary ohatra, ny vary no hanombohana azy voalohany. Atomboka amin’ny vary, satire io no zava-dehibe indrindra amintsika Malagasy. Koa ny SINPA (Ancienne société d’Etat : « Société d’Intérêt National pour la Production Agricole ») mandray amin’ny alàlan’ny Fanjakàna ny vary, ary ny FOKONOLONA kosa no mivarotra amin’ny SINPA.

Dia amin’izay, ilay vola venty sy kirobo voalaza isa-kilao teo, dia miditra ao amin’ny tahirin’ny FOKONOLONA.

 

Ary ny vola azo amin’izany dia entinareo amin’ny asa izay tianareo hatao rehetra, ao anatin’ny FOKONOLONA ireo, ao anatin’ny FOKOTANINAREO. Izany hoe, mety asa famokarana indray izany, mety ho fanampiana amin’ny fividianana zezika, na fanampiana amin’ny asa sosialy izay tianareo hatao ao anatin’ny FOKOTANY, mety koa hanofàna fitaovana, ohatra, raha manokatra làlana na zavatra ohatra an’izany. Izany no anaovana an’io, ka ny vary amin’izao fotoana izao no entintsika mitarika azy voalohany. Aoriana, rehefa tonga koa ny vokatra hafa, dia Azonareo atao ny manokatra azy amin’ny katakana, sy amin’izay vokatra sisal rehetra ianareo aty amin’ny FOKOTANINAREO. . . .,

 

. . . Ary mbola averiko aminareo ihany koa, fa eo amin’ny fiheveran’ny Governemanta, dia ny VATOEKA no vatofehizoro amin’ny hanorenana ny toe-karena tena Malagasy amin’izao fotoana izao. Koa minagavy anareo aho hikarakara haingana izany zavatra izany, mba hahatanteraka azy, fa ho tombontsoa mivantana ho anareo ny fisian’io VATOEKA io, sy ny fandehany . . . »

 

(Chapitre III – « Ny tanora sy ny toe-karena ». – Kabary tao Ambohimanarina, pages : 196 / 197)

 

 

10 – Extraits sur la Conseil National Populaire pour le Développement (« C.N.P.D. »)

 

Extrait – N°24 : « . . . Teteza-mita eo amin’ny Vahoaka sy ny fitondràna ny ‘FILAN-KEVI-BAHOAKA HO AN’NY FAMPANDROSOANA’.

Tokony mba hieritreritra ireo milatsaka hofidiana amin’ny fanaovana paikady isan-karazany.

Tsy misy ny kandidam-panjakàna fa lainga afafy izany . . .

 

. . . Hanao izay hahafahatsika mandray anjara mivantana amin’ny fitondràna ny firenena Ary tsy hisy intsony izay zavatra maizimaizina, izay mety manalokaloka antsika hatramin’izay . . .

 

. . . Tamin’izany, nisy ireny fiaraha-midinika tamin’ny Frantsay hanavaozana ny fifandraisana tamin-dry zareo, nahatonga antsika nanala ny tafika vahiny teto amin’ny firenena ireny, nahatonga antsika niala tamin’ny fari-bola ‘franc’, mba hananantsika toe-karena afaka marina. (page : 76)

 

Teo koa iny fananganana rafi-pitondràna vaovao iny. Ary aoriana dia hajorotsika ny ‘FIRAISAM-POKONOLONA’, ny ‘FIVONDRONAM-POKONOLONA’ ary ny ‘FARITANY’ . . .

 

Amin’izao fotoana izao, ny zavatra lehibe anakiray hiseho, dia ny fifidianana hatao amin’ny faha-21-n’ity volana ity.

Ny olona hofidina amin’izany dia hiasa ao amin’ny ‘FILANKEVI-PIRENENA ENTIM-BAHOAKA MOMBA NY FAMPANDROSOANA’.

Inona no hilàna an’io ? Io ‘FILANKEVITRA’ io dia isan’ny RAFITRA izay voalaza tao amin’ny lalàna lanieram-bahoaka tamin’ny 8 Oktobra, tamin’ny taon-dasa.

Ny antony nanaovana azy io dia satria ny Governemanta, na dia hoe Governemanta miaramila aza, dia nahatsapa fa ilaina lalandava ny fifandraisana amin’ny vahoaka.

Nangataka fahenana feno izahay tamin’iny, ary noho ny fitokisanareo, dia azonay izany fahefana feno izany.

Kanefa dia heverinareo kosa, fa tsy afaka hanao fitondràna tsy refesi-mandidy izahay, hanararaotra izany, fa tsy maintsy hiara-miasa aminareo, hikaroka ny hetahetanareo, hikaroka izay heverinareo fa asa ho tanterahina, hisian’ny fiaraha-miasa amintsika lalandava.

Ary amin’izany dia najoro ity ‘FILAKEVI-PIRENENA’, fa ny korotana maro samihafa, sy ny fahasahiranana isan-karazany no tsy nahavitàna azy alohan’izao fotoana izao. (page : 77)

 

Kanefa dia mitàna ny teny natao foana izahay, ary izao dia hajorotsika izy io . . .

 

. . . Tsy maintsy fantatry ny Vahoaka mazava tsara , inona no zavatra ilaina amin’io.

Ny asan’io FILANKEVI-PIRENENA io, dia ny hiara-hidinika amin’ny Governemanta momba ny fampandrosoana ny toe-karena, ny sosialy, ary haraha-maso ny fanapahan-kevitra izay noraisin’ny Governemanta any amin’ny Faritany misy azy ireny.

Izany no zava-dehibe tokoa . . .

 

Zavatra tsy maintsy mazava amintsika koa amin’izao fotoana izao :

raha hajoro ny rafi-pitondràna vaovao, ny zavatra lehibe amin’io rafi-pitondràna vaovao io, dia ny fandraisan’ny rehetra Anjara, izany no tena fototry ny ‘DEMOKRASIA’.

Ny hevitra mety hiova, ny fandehan-draharaha dia araka izay toe-java-misy no hakana ny fanapaha-kevitra.

Mety androany ny hevitry Rakoto no lany, rahampitso ny hevitry Rabe.

Kanefa ny zavatra tsy maintsy hajaintsika amin’izany, dia ny fifanajàna ary koa fanajàna indrindra ny hevitra lanin’i besinimaro.

Fa rehefa manaja ny hevitry ny besinimaro, na dia tsy tena mitovy amin’ny hevitry ny tena aza izany, dia hankasitrahan’ny olona ihany koa . . .

 

. . . Ka eo amin’ny fiainam-POKONOLONA amin’izao fotoana izao, dia mba mananatra anareo aho : aoka hifanaja, aoka hiara-miasa lalandava, ary hahay hanaja ny hevitry ny bersinomaro, fa izany no atao hoe tena fitondràna DEMOKRATIKA(page : 78)

 

(Chapitre I – « Ilaina ny fiovan-darfitra ». – Kabary tao Vangaindrano, pages : 76 / 78)

 

 

11 – Extraits sur le Pouvoir Démocratique (« FITONDRANA DEMOKRATIKA »)

 

Extrait – N°25 : “ … Ny ‘FITONDRANA DEMOKRATIKA’ dia fifanajàna, fiaraha-miasa lalandava, fanajàna ny hevitry ny besinimaro . . . »

 

(Chapitre I – « Ilaina ny fiovan-darfitra ». – Kabary tao Vangaindrano, pages : 76)

 

 

Extrait – N°26 : « . . . Ajoro ny ‘FIILAN-KEVI-BAHOAKA MOMBA NY FAMPANDROSOANA’ mba hisian’ny fifanakalozan-kevitra amin’ny vahoaka sy ny Governemanta . . .

 

. . . Ny zava-dehibe indrindra manko, amin’ny atao hoe ‘FITONDRANA ENTIM-BAHOAKA’’ dia ny fandraisan’ny tsirairay anjara amin’ny fanapahan-kevitra sy amin’ny fanantanterahana ny zavatra tinapaka . . .

 

Amin’izao fotoana izao dia hisy koa ny fifidianana :

dia ny fifidianana ny “FILAN-KEVI-PIRENENA ENTIM-BAHOAKA MOMBA NY FAMPANDROSOANA’.

Izy io dia natao indrindra mba hisian’ny fifanakalozan-kevitra amin’ny VAHOAKA sy ny Governemanta.

 

Ny nahatonga azy ho “FILAN-KEVITRA’ dia satria ny Governemanta efa nangataka fahefana feno.

Kanefa tsy tiany ny hoe : izy samirery no handray ny andraikitra rehetra, fa tiany ny hahalala ny hevitry ny vahoaka, tiany ny hahalala ny zava-misy eran’i Madagasikara.

Noho izany, dia ilaina ny hisian’ny solontena avy aminareo mba hanazava amin’ny fandehan-draharaha araka ny fahitanareo azy.

Ary ny antony faharoa, rehefa misy fanapahan-kevitra lehibe atao, dia mba hisy olona afaka hanazava aminareo ny fandehan-draharaha teo amin’ny firenena . . . »

 

(Chapitre IV – « Ny Rafitra Ifampifehezana ». – Kabary tao Vohipeno, page : 279)

 

Extrait – N°27 : « . . . Ny antony nanaganana ny ‘FIILAN-KEVI-BAHOAKA MOMBA NY FAMPANDROSOANA’ : . . . Ny Governemanta tsy maintsy mihaino ny feon’ny VAHOAKA, tsy maintsy manao izay hahalalàna ny feon’ny VAHOAKA . . . »

(Chapitre IV – « Ny Rafitra Ifampifehezana ». – Kabary tao Bekily, page : 310)

 

Extrait – N°28 : « . . . Ilaina ny fifian’ny filan-kevi-bahoaka . . ., Ny zavatra nokendrena dia ny hanantanterahana ny hetahetam-bahoaka, ny fahalalana ny fiheteham-pony, ahalalàna izay zava-miseho eo aminy. Ka ilaina hiaraka amin’ny governementa ny filan-kevitra », izay afaka hanitsy ny dianay raha sendra ka misy tsy metu, afaka milaza aminay ny zavatra mitranga eran’ny firenena fa tsy hoe vitavita fotsiny amin’izao …

Ary eo ireo Komitim-Pokotany vao najoro, dia heverinay fa tsara ireo raha mandray ny andraikitra hifidy ny solontenanareo, satria olona nofidinareo tamin-kalalahana izy ireo. Amin’izay koa ireo solontena ho amin’ny filan-kevitra dia hahatsapa mivantana ny fiavoravana ny tombontsoan’ireo Fokotany. Fa raha hatao fifidianana safobemantsina fotsiny dia mety ho lasa amin’ny hevitra politika isan-karazany no hitondran’ireo ny fifidianana. Ka amin’izao fotoana izao kosa dia tsy maintsy mihevitra hoe : ‘aiza ny tombontsoan’ireo Fokonolona ireo ?’ Ka izay no mahatonga ny fifidianana ho avy amin’ny Komotim-Pokotany fostiny … »

 

(Chapitre IV – « Ny Rafitra Ifampifehezana ». – Kabary tao Nosivarika, page : 324 – 325)

 

 

12 – Extraits sur la Démocratie (« NY DEMOKRASIA »)

 

Extrait – N°29 : “ … Ny demokrasia ? … Amin’izao fotoana izao mantsy rehefa natao io rafi-pitondràna io, dia natao indrindra mba hisian’ny fifampitokisana amin’ny vahoaka sy izay olona mpitondran’ny teniny  amin’ny vahoaka sy ny fitondram-panjakàna. Izany fifampitokisana izany no ahafahantsika miaina amin’ny tena atao hoe demokrasia, na fitondrana etim-bahoaka. Satria tsy hisy ny demokrasia raha tsy isika rehetra no mandray anjara, amin’ny fifidianana ireny olona ireny, olona izay solontenantsika, ary koa mandray anjara amin’ny asa rehetra, izay mety hatao hampandrosoana ny firenentsika. Ka amin’izao fotoana izao, dia atoko fa vita izay ny dingana voalohany amin’izany lalan’ny fampandrosoana izany, ary afaka handroso indray isika amin’ny dingana manaraka dia ny fanombohana ny asa izay ho karakaraina eto amin’ny firenena … »

 

(Chapitre II – « Ny fiaraha-monina vaovao ».  – Kabary tao Ambalavao, pages : 112)

 

 

Extrait – N°30 : “ … Inona no atao hoe demokrasia ? … Ny mety hanahirana dia ny fiheverana ny hoe demokrasia. Ny hevitry ny Governemanta amin’izany dia mazava tsara. Ny demokrasia dia marina fa ny maro an’isa, izay hevitra lanin’ny maro no izy, kanefa koa izan demokrasia izany dia fanajàna ny hevitry ny rehetra, ary famelana ny rehetra hampiseho ny heviny. Satria eo amin’ny hoe demokrasia tsy misy sokajin’olona maro an’isa akory, tsy misy sokajin’olona manana ny marina akory, fa henoina ny feon’ny rehetra : anio ny maro hihaino an-dRakoto, rahampitso izy hihaino an-dRabe, ka izany zavatra izany dia mety hitranga. Ny mitarika ny maro an’isa mety ho vitsy an’isa rahampitso. Ireo mitarika ny vitsy an’isa mety hahatarika ny maro rahampitso, izany zavatra mety hitranga. Ka raha ohatra ny vitsy androany mahatsiaro ho voahitsakitsaka , sao mitady hamaly faty izy rahampitso, zavatra ratsy izany. Ary raha ohatra tsy raharahina izy ireo dia hialangalana tsy handray anjara, tsy hanao na inona na inona fa mety hisakana, ka ny asa rehetra izay tian-katao aza dia manjary tsy hisy zavatra manjary.

 

Ka izany no mba Tiako ho eritreretinareo mba hiheveranareo. Ka amin’ny Manaraka dia afaka hifankatia ianareo., ary hiara-hiasa lalandava fa tsy hijanona fotsingt amin”izay diasadisa nisy. Izany no foto-kevitry ny Governemanta, ary Tiako ny manamafy azy eto aminareo, fa izahay tsy momba an’iza na momba an’iza, fa ny zavatra tadiavinay dia ny firaisan’ny Malagasy rehetra.

 

Ny Fihavanana izay netim-paharazantsika dia irinay hotohizana, fa tsy nisy naharatsy izany akory hatramin’izay … »

 

(Chapitre II – « Ny fiaraha-monina vaovao ».  – Kabary tao Soatanàna, pages : 136)

 

Ratsimandrava, 39 ans après